نگین علم

پوشاک و تجهیزات - قسمت ]چهارم .
نویسنده : حسین شهلایی - ساعت ٢:٤۱ ‎ق.ظ روز ۱۳۸٦/٥/٢۸
 

 ابزار پا /پوتين   boots  /foot gear

 قبلا تقريبا تمامي پوتينهاي كوهنوردي چرمي بودند. بعدا نوع ديگري معمول شد. در حال حاضر با افزودن پلاستيك به همان گونه هاي چرم قديمي و ايجاد پوتينهاي سبك ، كوهنوردان به راحتي به قله صعود ميكنند با اين حال هنوز هم چرم يك ماده چند منظوره كوهنوردي محسوب ميشود .

پوتينهاي چرم 

 در ورزش كوهنوردي استفاده از پوتينهاي چرم با دوام چند كاره از بهترين عوامل موثر در صعود مي باشد. چنين پوتينهائي بايد در برابر ضربات سنگهاي تيز مقاوم باشد و محكم و سفت باشد تا در برف سفت شده با ضربات پا ، راه گشوده شود ضمن اينكه در عين حال براي طي مسيرهاي طولاني بسيار راحت باشد. در كوهنوردي پوتينها بايد در برابر گل، آب، شن و بوته ها غير قابل نفوذ و در برابر ضربات روي برف سفت شده شيب صخره مقاوم باشند.

   اين پوتينهاي چرمي در برابر تمام اين موارد خوب عمل مي كنند و بسيار مقاوم و با دوام هستند. مشخصه هاي پوتينهاي كوهنوردي قديمي به شرح زير است :

رويه بلند ( 5/5 تا 5/7 اينچ ) براي حفاظت قوزك پا و جلوگيري از ضربه.

استفاده از زيره ويبرام براي مقاومت و اصطكاك بيشتر در سطوح برفي ، گل يا هر منطقه پوشيده از گياه كه داراي شيب باشد.

استفاده از موادي براي ساق پا كه آنرا در برابر ضربه حفظ كند.

 عدم وجود درز و نفوذ ناپذيري در برابر ورود آب .

 استفاده از زبانه مناسب جهت راحتي و جلوگيري از نفوذ آب.

استفاده از مواد مناسب جهت اتصال زيره به رويه.

 بايد در قسمت ساق پاي كفش ، تدبيري انديشيده شود كه حتي در صورت رطوبت و سرماي شديد ، بتوان با باز كردن بندها كفش را به راحتي پوشيد.

 

ساختار پوتينهاي چرمي و مصنوعي

با پيشرفت تكنولوژي در توليد پوتينها كه شامل قالبهائي با مواد تركيبي هستند ، اين پوتينها جاي چرم را گرفتند.

گاهي از آنها بنام پوتينهاي سبك و يا پوتينهاي چرم مصنوعي ياد ميكنند كه ويژگيهاي خوبي را در بر مي گيرد. از جمله 1- وزن كمتر 2- راحتي بيشتر و با دوامتر و محكم در برابر صدمات 3- خشك شدن  سريعتر 4- قيمت كمتر .

 البته اين پوتينها معايب مهمي در مقايسه با پوتينهاي تمام چرم دارند از جمله :

1- دوام كمتر در جاهايي كه مسير بشكل كوره راه است و سختي پيمودن اين مسيرها با اين پوتينها نسبت به نوع چرمي آن .

2- نسبت به پوتينهاي تمام چرم در مقابل آب ، نفوذ پذيري بيشتري دارند.

 3- دوام كمتر نسبت به تنوع استفاده .

4- وزن ناكافي و محكمي و سفتي كمتر براي ضربه زدن در يخ يا پوشيدن كرامپون .

 اگر شما قصد خريد پوتينهاي چرمي براي كوهنوردي را داريد توجه كنيد آيا رويه هاي كفش به قدر كافي محكم و بلند هستند كه قوزك پا را حفظ كنند و پاشنه و پنجه ها بايد محكم باشد بطوريكه قسمتهايي از پوتين كه ممكن است در اثر ضربه ساييده شوند ، مقاوم باشد.

 پوتينهاي گورتكس در باران مانع خيس شدن پا مي شوند . البته پوشش گورتكس ، پوششي كاملا مناسب نمي باشد . اگر آب از قسمتهاي بالاي پوتين وارد گردد، لايه هاي ضد آب حتما خيس خواهند شد ؛ توجه داشته باشيد لايه هاي گورتكس در پوتين ، باعث بيشتر شدن قيمت آن مي گردد، ضمن اينكه در آب و هواي گرم ، پا را ناراحت مي كند.

 

پوتينهاي پلاستيكي (فايبر گلاس )

   اين پوتينها از لايه هاي خارجي پلاستيك سخت و لايه هاي جدا كننده دروني ساخته شده . اين پوتينها براي حركت در آب و هواي سرد و كوهنوردي در هواي سرد مناسب هستند و كوهنوردان علاقمند به اينگونه برنامه ها آنرا خريداري مي كنند .

 لايه هاي پلاستيك خارجي اين پوتينها خيلي محكم و سخت هستند و براي بالا رفتن از شيبهاي يخي عالي هستند و مي توان روي آنها كرامپون بست و بدون صدمه به پا و يا قطع جريان خون ، تسمه هاي كرامپون را محكم روي آنها سفت نمود .

 اين پوتينها علاوه بر اينكه ضد آب هستند براي پياده رويهاي طولاني هم مناسب مي باشند . لايه داخلي و يا همان پوش داخلي مرطوب نميگردد و پاي شما را گرم نگه مي دارد.

چنانچه قصد خشك نمودن پوش داخلي كه در اثر تعرق خيس شده را داريد ميتوان لايه داخلي را از كفش خارج نمود . متاسفانه ويژگيهايي كه پوتين پلاستيكي را براي استفاده در شرايط برف و يخ مناسب مي سازند، مانع استفاده آنها در كوره راهها و كوهپيمائي می گردد. در يخنوردي پوتينهاي حرفه اي با كفه هاي بسيار سفت و محكم مورد نياز است . براي اين منظور پوتينهاي پلاستيكي بهترين نوع هستند و مي توان از پوتينهاي چرمي داراي ساختار خشك و محكم نيز استفاده نمود . البته امروزه پوتينهاي چرمي مخصوصي با شرايط مذكور فقط جهت يخنوردي توليد شده كه براي انجام اين ورزش هم در محيطهاي سالني و هم در طبيعت مناسب مي باشد .

اندازه مناسب the proper fit  در مورد پوتينها از هر جنسي باشند ( چرم- چرم مصنوعي- پلاستيك ) اندازه بسيار مهم است. سعي نمائيد موقع خريد به ساخت و شكل پوتين توجه كنيد. بعضي از انواع پوتين از نظر پهنا چندين سايز دارند؛ در مورد بعضي از پوتينها كه امروزه تعداد زيادي را شامل ميگردد، انواع زنانه و مردانه آنها با يكديگر فرق مي كنند. پس بسيار دقت نماييد !

   در زمان خريد، جورابهاي كوهنوردي و يا هر چه در موقع كوهنوردي به پا مي كنيد بپوشيد تا در خريد پوتين و زمان استفاده از آن دچار مشكل نشويد . توجه داشته باشيد كه پاها ممكن است در طي روز ورم كنند پس اين مسئله را نيز موقع خريد پوتين مورد توجه قرار دهيد .

  پس از اينكه در فروشگاه ، پوتينهاي مورد نظر را به پا كرديد و بند آنرا محكم بستيد، سعي كنيد روي لبه تيزي بايستيد و يا با پهلوهاي كفش از جايي بالا برويد تا محكم بودن آنرا تست كنيد . سعي كنيد در صورت امكان با يك كوله سنگين چند دقيقه اي قدم بزنيد تا مطمئن شويد پاهاي شما در درون كفش در وضعيت راحتي هستند .

 دقت كنيد درز دوخت يا چروك كفش ( جمع شدگی چرم رويه کفش) باعث ناراحتي پاهاي شما نشود .

 در پوتينهائي كه در آن راحت هستيد، پاشنه هاي شما نيز راحت خواهند بود و پنجه ها فضاي كافي براي تكان خوردن خواهند داشت . در اين حالت چنانچه پنجه ها به سمت جلو فشار داده شوند، هرگز پنجه ها جمع نخواهند شد. سعي كنيد در سطح سرازيري بايستيد تا وضعيت پنجه ها را بررسي نمائيد .

 پوتينهاي خشك و محكم ، جريان خون را در پاها محدود مي نمايند كه باعث سرد شدن پاها و افزايش آسيب پذيري نسبت به سرما خواهند شد اگرچه پوتينهاي خيلي نرم نيز باعث ايجاد تاول يا جوش مي شوند.

 در انتخاب بين پوتينهاي بسيار بزرگ و بسيار كوچك ، پوتينهاي بزرگتر ارجحيت دارند . وقتي پوتينهاي بزرگتر را استفاده مي كنيد، مي توان فضاهاي خالي را با جورابهاي ضخيم تر پر كرد و توجه كنيد كه با پوشيدن اين جورابها ، پنجه ها درون هم نمي روند و پيچيده نمي شوند .

 پوتينهاي پلاستيك بايد پا را محكم و ثابت نگه دارند اما شكل محكم آنها مانند پوتينهاي چرم يا چرم مصنوعي ، پا را ثابت نگه نميدارد. در موقع استفاده از پوتينهاي پلاستيك دقت كنيد كه جريان خون را محدود نكنند . پاها در ارتفاع بالا ورم مي كنند و پوتينهاي پلاستيك نيز براي ارتفاع استفاده مي شوند .

 مراقبت از پوتين       boot care 

 با مراقبت و رسيدگي مناسب ، پوتينهاي خوب سالها دوام پيدا مي كنند .

از جمله روشها شستن داخل و بيرون پوتينها مي باشد. پس از شست و شوي پوتينها داخل آنها را پر از روزنامه كنيد و آنها را در معرض هوا قرار دهيد تا خشك شوند . پوتينها را در معرض حرارت بالا قرار ندهيد. چون حرارت ، چرم، آستر و چسبها را خراب مي كند . اگر اينگونه پوتينها را خشك كنيد خيلي زود خراب و از هم باز ميشوند.

 در طي يك كوهنوردي آب از درزها و رويه پوتين وارد آن مي گردد. عوامل ضد آب ، مانع ورود آب ميشوند اين عوامل را هميشه بايد در پوتين ، مورد بازرسي قرار داد. پوتينهاي متنوعي هستند كه اين عوامل را مي توان در آنها ديد و اين بستگي به چگونگي دباغي چرم دارد پس به توصيه هاي توليد كنندگان توجه كنيد.

 قالبهاي مصنوعي پوتينهاي چرم مصنوعي كاملا ضد آب نيستند. البته با استفاده از اسپريهاي سيليكني مي توان پوتينها را تا حد زيادي ضد آب نمود . اگر مي خواهيد پاهاي شما خشك بمانند ، اين اسپريها را بطور دائم بكار ببريد .قبل از بكار گيري عوامل ضد آب كننده ، پوتينها بايد تميز و خشك باشند و هر گونه روغن و چربي بايد زدوده گردد. پوتينها را با صابوني كه به چرم صدمه نزند، شست و شو دهيد .

  زدودن هر گونه كثافت و سياهي و روغن از پوتين مشكل مي باشد بنابراين عامل ضد آب روي پوتين كهنه و پوتين نو به يك اندازه دوام ندارد .براي كسب اطلاعات بيشتر در مورد عوامل ضد آب به دستورالعملهاي درون جعبه هاي حاوي مواد ضد آب توجه كنيد .

 در مورد پوتينهاي پلاستيك ، پوش داخلي را درآورده بگذاريد خشك شود. از پوش داخلي هر گونه آشغال و خاشاكي را خارج كنيد تا مانع هر گونه آسيبي گردد.

 

 ابزارهاي تخصصي براي پوشش پا        specialized foot wear 

با توجه به نوع مسافت طي شده يك كوهنورد ممكن است انواع كفش را به پا كند مثلا يك نوع خاص براي پياده روي نوع ديگر براي كمپ و يك نوع ديگر براي سنگ نوردي . اگر شما كفش ديگري در نظر داريد و مايليد كمي بار اضافي داشته باشيد، موارد ذيل را در نظر بگيريد.

- كفشهاي سبك و راحت با قابليت انعطاف مناسب هستند. اين گونه كفشها مانع ايجاد جوش و تاول مي شوند و نسبت به پوتينهاي چرم كمتر باعث خستگي پاها مي گردند. البته اين گونه كفشهاي سبك زمانيكه كوله سنگيني داريد بخصوص موقع پائين رفتن در شيب مناسب نميباشند.

- كفشهاي دو ، كفشهاي تنيس ، صندلها ، جورابهاي نئوپرن ميتوانند بجاي پوتينها جهت راحتي در كمپ و خشك شدن پوتينها مورد استفاده قرار گيرد و يا استفاده جهت عبور از رودخانه ها و ... .

-پوشش داخل پوتينها و جورابهاي مخصوص كوهنوردي ، پا را بخصوص موقع استراحت ، گرم نگه مي دارد.

- كفشهاي مخصوص سنگنوردي فقط براي سنگنوردي مناسب مي باشند .

  جورابها      socks

     جورابها ، محافظت پاها را بر عهده دارند و از اصطكاك بين پوتين و پا جلوگيري مي نمايند . جورابهاي پشمي و يا جورابهايي با الياف مصنوعي اين كار را بخوبي انجام مي دهند.

   جورابهاي نخي (پنبه اي ) خيس مي شوند و به پاها مي چسبند، در نتيجه موجب سست شدن پوست شده و باعث ايجاد تاول مي گردند. همچنين جورابها عرق را جذب مي كنند. چون رويه پوتينها به خوبي عمل تهويه را انجام نمي دهند ، عرق پاهاي شما درون پوتين مانده و تا زمانيكه شما پوتين را درنياوريد همانجا مي ماند . جورابهاي مصنوعي مانند پلي استر ، نايلون و آكريليك از پشم سريعتر خشك مي شوند.

  بيشتر كوهنوردان 2 جفت جوراب به پا مي كنند. يك جوراب كه نرم مي باشد و از جنس پلي استر نازك كه عرق در آن نمي ماند و جوراب و پا خشك مي مانند و جوراب ديگري كه ضخيمتر است و رطوبت حاصل از تعرق جوراب دروني را جذب مي كند و در واقع مانع ايجاد سائيدگي پا مي گردد چون بين جوراب نازكتر و پوتين ، حائل مي باشد.

   البته استثناهاي زيادي نيز وجود دارد . يك سنگنورد كفشهايي قابل انعطاف نياز دارد كه پا در آن راحت باشد مانند يك دستكش و فقط يك جفت جوراب نازك به پا مي كند.

 يك كوهنورد كه كفشهاي مخصوص پياده روي به پا مي كند در يك روز گرم ممكن است با پوشيدن فقط يك جفت جوراب ، پاهايش خشك بماند در صورتيكه در زمستان براي گرم نگه داشتن پاها به سه جفت جوراب نياز دارد البته در حاليكه پوتينها از پاهايش بزرگتر باشند تا بتوان جورابهاي ضخيمي به پا كرد. بايد توجه داشت پنجه ها فضاي كافي براي تحرك داشته باشند و اگر جوراب اضافي ميزان جريان خون را كمتر كند ، پاها گرم نمي شوند.

 قبل از پوشيدن و انتخاب جوراب به خالهاي گوشتي روي پوست يا جاهايي مانند پشت پاشنه كه مستعد تاول زدن هستند ، توجه كنيد. خصوصا وقتي مي خواهيد پوتينهاي نو به پا كنيد يا قبل از شروع يك برنامه كوهنوردي كه پاها هنوز آماده نيستند . پودر مخصوص پا را ميتوان روي جورابها و داخل پوتينها پاشيد تا از بروز تاول و جوش جلوگيري نمود.

 البته جورابهاي گورتكس با قابليت تهويه و ضد آب در آب و هواي خيلي شرجي ، بسيار راحت هستند و پوشيدن جورابهاي گورتكس به همراه جورابهاي معمولي مانند پوشيدن پوتين با آستر گورتكس مي باشد .

 در آب و هواي سرد مي توان از جورابهايي استفاده كرد كه مانع ايجاد بخار مي شوند و مي توان آنرا بين دو جوراب پوشيد . اينگونه جورابها ضد آب هستند و قابليت تنفسي ندارند .البته ممكن است اين جورابها با آنچه در مورد سيستم لباس گفته شد ، تضاد داشته باشد. حال تصور كنيد در يك فنجان استيروفورم ، قهوه داغي ريخته شده . اگر يك درب پلاستيكي روي فنجان بگذاريد، رطوبت و بخار ر داخل فنجان باقي مي ماند و باعث مي شود قهوه نيز گرم بماند .

 گتر (ساق بند )    gaiters 

    در طي پياده روي ، آب و برف مي تواند از بالاي پوتين وارد آن شده پاها را خيس كند. گتر ميتواند فاصله و فضاي بين ساق و پوتين را بپوشاند. كوهنوردان اغلب چه تابستان و چه زمستان از گتر استفاده مي كنند. چون گتر از ورود باران ، شبنم ، گل و برف ممانعت مي كند تا ساق ، پاها ، جوراب و پوتين خيس نشوند.

گترهاي كوتاه 5 تا 6 اينچ تا بالاي پوتين را مي پوشانند و از ورود برف و شن در تابستان جلوگيري ميكنند .

در برف سنگين زمستان مي توان از گترهاي معمولي استفاده كرد كه تا زانو را مي پوشانند .

گترهاي بلند از روي پوتين تا بالا را مي پوشانند و جنس عايق اين گترها در هواي سرد از سرمازدگي جلوگيري مي كند

قسمتي از گتر كه پوتين را مي پوشاند بايد داراي جنس ضد آب باشد . در گترهايي با عملكرد بهتر ، يك لايه ضد آب نيز در داخل تعبيه شده. جنس الياف گتر بايد ضد آب باشد و همچنين داراي قابليت تهويه تا عرق خارج گردد.

 گتر را معمولا با ولكرو ( ( velkro ،( snaps ) يا زيپ به هم مي بندد. بخصوص در هواي سرد ، ولكرو(نوعی چسب ) مناسب مي باشد. اگر گتر زيپ دار انتخاب مي كنيد توجه كنيد دندانه هاي زيپ از جنس خوبي باشد.

 زبانه اي كه روي زيپ با ولكرو بسته مي شود ، آنرا از آسيب حفظ كرده مي تواند حتي در صورت شكستن زيپ ، گتر را بسته نگه دارد . قسمت بالاي گتر به نحوي محكم مي شود كه مانع سر خوردن آن گردد و پوشش چسبان اطراف گتر ، مانع فرو رفتن كرامپون به آن مي گردد .

   پوشش محكم اطراف پوتين براي جلوگيري از ورود برف از زير گتر ضروري است بخصوص در پايين رفتن از سرازيري . براي بسته شدن گتر به پوتين شما ، يك بند از زير پا رد مي شود و به ندرت اين بند يا تسمه فرسوده مي شود پس از گترهايي استفاده كنيد كه بند زير پا نداشته باشد يا بندهاي خاصي براي بستن دارا باشد .