نگین علم

 
نویسنده : حسین شهلایی - ساعت ۳:۳٢ ‎ق.ظ روز ۱۳۸٥/۱٢/۱٤
 

پوشاك و تجهيزات

   پوشش كمك مي كند با ايجاد يك لايه عايق ، هواي گرم نزديك به پوست شما ، شما را گرم و راحت نگه دارد. دشمنان راحتي كه در واقع باد و سرما هستند ، با هم بر عليه اين پوشش محافظ ، مقابله مي كنند .

     آب و هواي نامساعد كوهستاني اغلب ، كوهنوردان را مجبور مي كند شرايطي را تحمل كنند كه خيلي بدتر از واژه آسايش و راحتي است به نسبتي كه مردم مي پندارند . در كوهنوردي جهت بدست آوردن آسايش نسبي چند عامل مهم وجود دارند از جمله خشك ماندن (stay dry ) و چنانچه رطوبتي به شما برسد ، خودتان را گرم نگهداريد يا سريعا خودتان را خشك كنيد . اما پوشاك كوهنوردي اهداف زيادي دارد كه فقط يكي از اين اهداف ايجاد راحتي براي كوهنورد است . در بيابان برهوت نيز امنيت نقش مهمي دارد كه اين نقش را لباس ايفا مي كند . وقتي به يك منطقه دور افتاده مي رويد در واقع انتخاب برگشت سريع به تمدن و زندگي شهري و فرار از آب و هواي بد را از دست مي دهيد و بجاي آن با شرايط مشكلي مواجه خواهيد شد حتي اگر اين شرايط طول بكشد .

    زمانهاي طولاني رطوبت ، حتي در درجه حرارتهاي نه چندان سرد بلكه خنك و معتدل مي تواند باعث از دست رفتن هواي گرم بدن شود .

    براي خيلي از افراد بد شانس ، پوششي كه استاندارد نباشد به ناراحتي هاي زير پوستي منجر ميشود و در نتيجه كاهش خطرناك و غير قابل كنترل در دماي بدن كه معمولا يكي از دلايل عمده مرگ در كوه محسوب مي شود. سيستم پوشش شما بايد به دقت انتخاب گردد تا بقاي شما را در مقابل سرما و رطوبت حفظ كند و برعكس سيستم پوششي شما بايد بتواند بدن شما را از گرماي بيش از حد در روزهاي گرم محافظت كند .

     تهويه و قابليت تنفس ، موارد مهمي براي جلوگيري از تعرق بيش از حد بدن بشمار مي روند چرا كه اين تعرق ، پوشش داخلي لباس شما را مرطوب مي كند و همچنين باعث از دست رفتن شديد آب بدن مي گردد.

     وقتي شما براي خريد لباس به فروشگاهها مي رويد ، حتما با انواعي از پارچه ها كه ممكن است داراي تكنولوژي بالا باشند برخورد كنيد . ممكن است يك كوهنورد ، يك سيستم خاص پوششي متفاوت از انتخاب كوهنوردان با متابوليسم و ساختار بدني خاص خود انتخاب كند .

     يك كوهنورد هميشه يك سيستم پوشش را بكار نمي گيرد بلكه ممكن است بر اساس فصل و ارتفاع صعود از پوششهاي مختلفي استفاده كند .

     بهترين شيوه انتخاب پوشش بيروني با كسب تجربه ميسر مي شود و قضاوت در اين مورد با آزمايش و خطا و همچنين بررسي نحوه هاي راهبردي پوشش ميباشد كه شما را از هميشه راحت تر نگاه مي دارد .

با روندهاي كلي و با توجه به پيشنهادهای زير ، كار را از اينجا شروع كنيد :

 

اصل لايه لايه بودن

    شما ميتوانيد پوشش مناسب ، موثر و چند كاره را انتخاب كنيد و اين كار با پوشيدن لباس بصورت لايه لايه ( چندين لايه ) مقدور است .

پوشش لايه لايه سازگاري با درجه حرارتهاي متغير را در كوهستان راحت مي كند.براي سازگاري با شرايط متفاوت ، ميتوان لايه هاي پوششي را يك به يك كم يا زياد نمود.

سيستم پوششي اصلي شامل سه لايه است: 1- لايه نزديك به پوست  2- لايه هاي جداكننده  3- لايه خارجي

 

 

 

1-          لايه نزديك به پوست     ( the layer next to skin ( under wear

      اين پوشش بايد به تعرق بدن اجازه عبور بدهد و آنرا بدون جذب رطوبت تبخير كند تا پوست شما خشك نگاه داشته شود .اين روند ميتواند براي گرم نگهداشتن شما حياتي باشد چون لباسهاي مرطوب در تماس با پوست باعث ميشوند گرما 25 برابر زودتر از لباسهاي خشك از دست برود .

 

2- لايه هاي جداكننده (insulating layers (

    لايه هاي جدا كننده بايد هواي گرم را نزديك بدن نگهدارد. هرچه لايه ها ضخيمتر باشند، هوا گرمتر مي ماند . با پوشيدن چندين لايه مناسب سبك ، بدن شما نسبت به پوشيدن يك لباس ضخيم گرمتر خواهد شد چون چند لايه نسبت به يك لايه، هوا را بهتر گرم نگه ميدارد .  (هوا خود بهترين عايق حرارتي است .)

3- لايه هاي بيروني : ( the shell layer)

    اين لايه ها بايد بدن را از باد و باران حفاظت كند . در غير اين صورت گرما به ميزان زيادي از بين مي رود .

 

پارچه ها ( fabrics)

     پوششهاي بيروني از پارچه هاي مختلفي ساخته شده . هر كدام با مزايا و معايب خاص خود، ويژگيهاي مختلف پارچه ها در بخش زير بصورت خلاصه و با جزئيات آورده شده .

 

الياف طبيعي

     در روزهاي اول شروع ورزش كوهنوردي لباسهائي منحصرا با الياف طبيعي براي اين ورزش استفاده مي شدند. الياف طبيعي همان ويژگيهاي جذب آب را دارند و براي همان منظور ساخته شده اند .كتان (cotton ) در صورت خشك بودن براي پوشيدن مناسب است اما اگر مرطوب شود كيفيت جدا كننده اش را از دست مي دهد و وزنش بيشتر مي شود و در مورد تهويه عرق خيلي ضعيف عمل مي كند و زمان زيادي طول ميكشد تا خشك شود . بخاطر اين ويژگيها پنبه پوشش مناسبي براي آب و هواي كوهستاني نيست . نقش هايپوترميكِ (hypothermia) کتان باعث شده در ميان كوهنوردان آنرا پوشش مرده (death cloth) بنامند.

     اما در آب و هواي گرم، كتان خوب ميتواند تنفس كند و خوب هم خنك ميشود . در يك روز گرم ، تي شرت كتان مرطوب ميتواند با از دست دادن ( بخار كردن ) آب ، شما را كمك كند.

   پشم ( wool ) نسبت به كتان خاصيت جذب كنندگي كمتري دارد. بنابراين وقتي مرطوب باشد، آب كمتري را نگه ميدارد و براي خشك شدن به گرماي كمتري نياز دارد. وقتي پشم مرطوب است به اندازه كتان تغيير شكل نمي دهد. بنابراين هواي بيشتري را در خود نگه مي دارد و خيلي خوب مثل يك لايه جدا كننده عمل مي كند.

    اين ويژگي عدم تغيير شكل باعث مي شود براي جوراب هم جنس خوبي تشخيص داده شود . اشكال عمده پشم ، وزن و حجم آن است . پارچه هاي پشمي از نظر بافت ( پردازش ) متفاوت هستند . يعني هر چه اين بافت ( مواد خام پشم ) سبكتر باشد ، پارچه بهتر ميتواند آب را از خود عبور دهد. اما حتي بهترين پشم هم قابليت جذب زيادي دارد و پوست را اذيت مي كند .

اليافمصنوعي                        synthetic fabrics                           

     الياف مصنوعي با تكنولوژي پيشرفته و مدرن در پوشش كوهنوردي جايگزين الياف طبيعي شده اند . الياف مصنوعي عموما هيدروفوبيك (hydrophobic ) هستند. يعني رطوبت را جذب نمي كنند . پارچه هايي كه از الياف مصنوعي ساخته شده اند مي توانند مقداري رطوبت را جذب كنند. اما اين جذب عمدتا در فضاهاي خالي بين الياف صورت مي گيرد تا داخل خود آنها . در صورت رطوبت بيشتر، رطوبت با فشار به بيرون رانده مي شود و بقيه آن به سرعت تبخير مي گردد.

 الياف پلي پروپيلن و پلي استر ( polyester and polypropylene fabrics )

    اين الياف در دفع عرق مفيد هستند بنحوي كه نزديك پوست بعنوان لباس زير از آنها استفاده مي شود . زير پوش پلي پروپيلن عملكرد بسيار عالي دارد اما پوست را اذيت مي كند و بوي بدي را به خارج منتقل مي كند كه در نتيجه به نام پلي فيو شهرت يافته .

     پلي استر عمدتا جايگزين پلي پروپيلن شده چون نرمتر است و پوست را آزار نميدهد و نسبت به پلی پروپيلن كمتر بوي تعرق مي گيرد .

     دسته بندي انواع مختلف زير پوشهاي مصنوعي اسامي مختلفي را در بر مي گيرد و مقايسه اين انواع ، گيج كننده است . اين انواع با اسامي متفاوت فقط با توجه به پارچه هاي مختلف تعيين شده و پارچه هائي كه متفاوت به نظر مي رسند،  در عمل خيلي شبيه هم هستند.

    خواندن برچسب پارچه و مشاوره با فروشنده به شما كمك مي كند از  اين سرگرداني نجات پيدا كنيد و آن نوعي كه ميخواهيد انتخاب نمائيد. علاوه بر استفاده بعنوان زير پوش ، پلي پروپيلن و پلي استر جداكننده هاي خوبي محسوب مي شوند .

نايلون ( nylon )

     نايلون با ساختارهاي متفاوتي ساخته شده و يكي از پارچه هائي است كه كاربردهاي زيادي دارد. در صنايع پوشاك ، پارچه هاي نايلوني كاربرد زيادي در پوشش خارجي دارند . ويژگيهاي هر نوع پارچه نايلوني با نوع ديگر آن متفاوت است. نايلونها مقاومت خوبي در برابر باد دارند و بعضي از نايلونها نرم و سُر هستند . اما عملا همه نايلونها داراي مقاومت بالا و طول عمر زياد هستند . مشكلي كه وجود دارد اين است كه نايلون آب زيادي را جذب مي كند و خيلي آرام خشك مي شود .

اسپاندكس (  ( spandex

     اسپاندكس يك پارچه مصنوعي استرچ و داراي كشش زياد است و معروفترين مارك آن ليكرا ( lycra ) ميباشد . اسپاندكس معمولا فقط بعنوان يك عامل تركيبي بكار برده مي شود كه عامل كشش را به پارچه ديگري مثل پلي استر يا نايلون اضافه مي كند .

      وقتي 2 نوع الياف با هم تركيب مي شوند ، نتيجه پارچه اي است با مشخصات بين 2 ماده. براي مثال ژاكتي با 80 درصد پلي استر وقتي با 20 درصد اسپاندكس تركيب مي شود ، ايجاد كشش بيشتر مي كند اما تنفس آن نسبت به پلي استر ساده ضعيفتر است .

 

الياف ضد آب با قابليت تنفس          (water proof / breathable fabric)

    بادگيرهاي ضد آب و شلوارهاي باراني عمدتا از نايلون تهيه شده اند . خود نايلون ضد آب نيست بنابراين پارچه هاي باراني ويژگي ضد آب بودن خود را از روشهاي اعمال شده روي نايلون بدست مي آورند .

    ساده ترين شيوه پوشاندن پارچه نايلون با يك پوشش واتر پروف ( ضد آب ) و غير قابل تنفس است . مانند پلي ارتان . پوششهاي پلي ارتان سبك و نسبتا ارزان هستند اما در مقابل خراش يا پوسيدگي زياد مقاوم نيستند . گر چه پلي ارتان مانع ورود آب باران به داخل مي شود. هنگام عرق و بخار آب ، سفت و خشك مي گردد. وقتي مشغول فعاليت سنگين هستيد، عرقي كه بدن شما ايجاد مي كند، لايه هاي جدا كننده داخلي، بدن شما را مرطوب مي كند. در نظر بگيريد فنجان استيروفومي كه پر از قهوه داغ است. اگر شما يك در پوش پلاستيكي  روي سر فنجان بگذاريد، بخار آب ناشي از قهوه در قسمت داخلي متمركز و جمع مي شود. در واقع بدن شما شبيه همان فنجان قهوه است . اگر عرق شما به بيرون تراوش نكند ، بدن شما گرم نمي شود. پوششهاي ضد آب با قابليت تنفس براي مواجهه با همين مشكل طراحي شده اند . اين پوششها كه در داخل پوشش نايلوني بكار مي روند ، بيليونها منفذ ميكروسكوپي در هر اينچ مربع دارند. بخار رطوبت بدن شما بصورت مولكولهاي بخار آب به بيرون فرستاده مي شود كه اين مولكولها از قطرات آب، بسيار كوچكترند.

    سوراخهاي درون اين پوششهاي ضد آب داراي قابليت تنفس، آنقدر بزرگ هستند كه اجازه دهند بخار بيرون برود، اما براي ورود قطرات آب ، بسيار كوچكند. بنابراين اين لباسها در عين اينكه ضد آب مي مانند، قابليت تنفس دارند. همانطوريكه ممكن است انتظار داشته باشيد، پوششهايي با چنين تكنولوژي پيشرفته اي گرانتر از پلي ارتان هستند. مانند بسياري از تجهيزات كوهنوردي اين پوششهاي ضد آب قابل تنفس اسمهای مختلفي دارند و شما اغلب بايد با يك فروشنده لباس صحبت كنيد تا بفهميد چه ماركي را بخريد. شما همچنين ممكن است فرصت انتخاب لباسهايي با غشاء‌ ضد آب و قابليت تنفس را داشته باشيد، بجاي اينكه فقط از پوشاكي مانند گرتكس(Gore-Tex) استفاده كنيد.

    اين لايه ها بر اساس همان نظريه لباسها عمل مي كنند اما بجاي آن بعنوان يك لايه جدا كننده داخل پوشش نايلوني قرار مي گيرند.

     پارچه هاي گرتكس گرانتر از لباسهاي ضد آب با قابليت تنفس هستند اما اگر از آنها بدرستي محافظت شود، عمر بيشتري دارند.

    گر چه پارچه هاي ضد آب با  قابليت تنفس نسبت به پوششهاي نايلوني قديمي بهتر هستند اما كامل نمي باشند. اگر شما به سختي فعاليت كنيد، توانايي پارچه را براي ازدياد بخار افزايش مي دهيد و عرق داخل پوشش بيروني تجمع خواهد كرد و عرق تبديل به مايع شده نمي تواند از پارچه عبور كند و شما به همان مشكل اولي برمي گرديد . پس ميزان مناسب قابليت تنفس پارچه در اينجا اهميت خود را نشان مي دهد.

     بيشتر پارچه هاي ضد آب با قابليت تنفس، بخوبي قابليت ضد آب بودن خود را نشان مي دهند. اما از نظر قابليت تنفس تفاوت دارند و اين بستگي به تكنيكهاي ساخت و بافت پارچه و ويژگيهاي تهويه دارد. مانند  زيپهاي زير بازو و بايد توجه داشت براي قابليت تنفسي بالا بايد پول بيشتري پرداخت.

     شما چقدر قابليت تنفسي در لباس نيازمنديد؟ اين سوالي است كه فقط شما بايد جواب بدهيد و براي قضاوت صحيح به تجربه نياز است. اصولا ميزان تنفس (قابليت تنفسي) مناسب به ساختار بدني  شخص  و متابوليسم فرد و انرژي كه صرف بالا رفتن مي شود بستگي دارد.

مراقبت از پوششهاي ضد آب با قابليت تنفس       

 waterproof/ care of

 BreathableFabrics                                                                

      در اين نوع پوششها خواه در ساختار آنها از يك يا چند لايه استفاده شود، براي عملكردي با كيفيت بالا به اجزاي دقيق و ظريفي نياز است. انتظار نداشته باشيد بادگيرهاي باراني گران قيمت در صورت عدم استفاده مناسب به مدت زيادي دوام بياورند.

     ابتدا اينكه چرك و عرق مي تواند مسدود و آلوده كننده منافذ پارچه باشد كه اين مسئله قابليت تنفس را كاهش مي دهد. تميز نگهداشتن پوشش خارجي نيز باعث بهتر شدن عملكرد و بالا رفتن كارايي آن مي گردد.

    استفاده از مواد شوينده از نظر شيميايي مي تواند عوامل پوششي را خراب كند. بنابراين نوشته هاي روي برچسب پارچه را بخوانيد و به توصيه هاي آن در رابطه با خشك كردن و شستشو توجه كنيد.

    در هر حال شستشوي بادگير پس از هر بار استفاده مناسب نيست. چون حركتهاي مداوم ماشين رختشويي به تدريج قابليت ضد آب بودن لايه بيروني را از بين مي برد چرا كه سطوح براق ضد آب ، بمنظور نگهداشتن آب باران روي سطح خارجي پوشش بيروني تعبيه شده اگر اين سطح از بين برود، پوشش ضد آب با قابليت تنفسي كه زير  پوشش بيروني است، همچنان از رسيدن آب به لباسهاي داخلي جلوگيري مي كند. اما پارچه نايلوني (بيروني) خيس مي شود كه اين مسئله قابليت تنفسي پارچه را كم مي كند و باعث مي شود تا پوست در تماس با بادگير مرطوب و خنك شود.(احساس سرما).

     گذشته از مواظبت لباسهاي بيروني (پوشش خارجي) اين سطوح ضد آب براق با پوشيدن و در اثر اصطكاك بالاخره از بين ميرود.

     وقتي سطح  خارجي زايل مي شود و نمي تواند آب را نگه دارد به وسيله اسپري يا شستشوي داخلي با مايع مخصوص آنرا به حالت اول بر مي گردانند.

ادامه دارد . . .